آس‌باد الگویی از معماری بومی در استفاده از انرژی باد در منطقه خواف

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت مناطق بیابانی، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران

2 استادیار، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران (نویسنده مسئول: hakhosravi@ut.ac.ir)

چکیده

ایرانیان از دیرباز انواع آسیا را بر اساس شرایط اقلیمی که در آن می‌زیستند برای آرد کردن گندم و تهیه نان، که یکی از مهم‌ترین غذاهای روزانه‌شان به‌شمار می‌آمد، احداث می‌کردند. آسیاهای بادی را در نقاط مختلف ایران نمی‌توان دید، زیرا که چرخش این آسیاها مستلزم وجود بادهای قوی و مداوم و طولانی است بنابراین باد عامل اصلی چرخش آسبادهاست. از این رو مراکز اصلی ایجاد آسبادها، مناطق بادخیزند. این مطالعه به بررسی و معرفی آس‌بادهای منطقه‌ خواف واقع در جنوب‌شرق شهرستان مشهد پرداخته است. به عبارت دیگر در این مقاله کار و تاثیر آسباد منطقه خواف از نظر علمی و اقلیمی بررسی شده و به ضرورت استفاده درست از نیروی لایزال طبیعت و سازش با شرایط سخت منطقه پرداخته شده است. رویکرد اصلی مقاله " تطابق انسان با محیط برای رفع نیازهای خود " است؛ اینکه انسان در هر شرایطی خود را با محیط وفق داده و از آن برای رفع نیازهای اولیه خود استفاده می‌کند.  مطالعاتی که در منطقه خواف انجام گرفت بیانگر این مطلب است که وجود آسیاب‌ها نقش اساسی و ارزنده‌ای در معیشت و روند زندگی مردمان گذشته این دیار داشته است. در روزگارانی که هیچ نیرویی خاص جهت رفع نیازهای بشر وجود نداشته، مهار باد و استفاده از آن جهت آرد نمودن گندم در این منطقه سبب افزایش کارایی مردمان گذشته شده است و اقتصاد در آنرا از وضعیت متناسبی برخوردار ساخته است. هم چنین نقش خدماتی بیشتر مردم منطقه (حمل و نقل) در مقابل کارکردهای سایر بخش ها (صنعت و کشاورزی) بر افزایش درآمد مردم در این زمینه تاثیر بسزایی گذاشته است. متاسفانه امروزه با گسترش صنعت و تکنولوژی اکثر آنها از رونق افتاده و متروک و رها گردیده‌اند. ایجاد آسیاب های بادی جدای استفاده بهینه از پارامترهای اقلیمی همان گونه که ذکر شد یک ساخت فرهنگی است که این ساخت در طول تاریخ دچار تغییراتی شده تا به امروز که به این صورت باقی مانده است. و فرهنگ و دانش غنی انسان را قادر ساخته است تا یکی از محدودیت های محیط طبیعی را از میان بردارد و آن را به نقطه قوتی تبدیل سازد تا نه تنها دافع جمعیت نباشد بلکه سبب جذب و تثبیت جمعیت نیز شود. امروزه وظیفه مسئولان و کارشناسان مربوطه آن است که ضمن انجام مطالعات مستندسازی که مهمترین و ضروریترین مرحله در شناسایی آثار تاریخی است، اقدامات جامعی در زمینه معرفی این آثار ارزشمند، نخست به مردم کشورمان و سپس به جهانیان انجام دهند با چنین اقداماتی ضمن تامین نیازهای این مناطق دور افتاده، چرخه‌ی صنعت گردشگری کشورمان به گردش درآورد . برای حصول به این امر تهیه مستندات لازم در زمینه تهیه پرونده ثبت جهانی این مجموعه‌ می‌تواند راه‌گشا باشد. امید است با انجام چنین مطالعاتی در حفظ و نگهداری آثار باستانی با معماری ایرانی قدم‌های هرچند کوچک برداشته شود.

کلیدواژه‌ها


[1]        بلوکباشی، ع. 1367. دایره‌المعارف اسلامی. مرکز دایره‌المعارف اسلامی، تهران.

[2]        خضری، ز.، ایمانی، ن. 1388. آسباد تجلی‌گاه هنر و صنعت. نامه معماری و شهرسازی. ص 123-111.

[3]        نادری، ب. 1365، آس‌بادهای خواف، مجله هنر و مردم، دوره 15، شماره 178-177، تیر و مرداد، ص 84-85

[4]        معین، م. 1362. فرهنگ فارسی، امیرکبیر، تهران.

[5]        ململی ،م .،گودرزنیا،ا.1387.آسیاب های بادی ایران باستان،نخستین همایش فناوری‌های بومی ایران

[6]        احمدی،ز.،شهیدی،آ.1390.آسبادالگویی بومی از کاربرد انرژیهای تجدیدپذیر،اولین همایش اقلیم،ساختمان،بهینه‌سازی مصرف انرژی

[7]        اتحادی،ن.،1390.اسبادهای سیستان الگویی برگرفته از معماری پایدار،دومین همایش معماری پایدار

[8]        سعیدیان،ا.کابلی ا،احمدی زاده،م،قشقایی،ر.1390،آسبادهای مناطق کویری ایران ،دومین همایش معماری پایدار

[9]        زنگنه،ا.1370،تاریخ و رجال شرق خراسان،جلد اول،ولایت خواف،مشهد

[10]     اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران،1383،تهران

نوری،ف.آسیاب‌های بادی و بادگیرها،20 خرداد1382،اعتماد